Top.al is a social network offering you an opportunity tocommunicate with your friends, meet new people and find out what otherpeople think about you. For using the site log in or register!
prishtinalikjaa blog

Depresioni

Shenjat, simptomat, llojet dhe faktorët e rrezikut

Kur herë pas here ndjehemi jo mirë, është pjesë normale e jetës, mirëpo kur emocionet sikurse apatia dhe dëshpërimi vazhdojnë të ekzistojnë gjatë, atëherë shkaktarë i kësaj është depresioni.

Në mënyrë që të përballemi me depresionin, së pari duhet të dimë se si duket ai. Të mësuarit për të njohur shenjat dhe simptomat e depresionit është edhe hapi i parë i kuptimit dhe tejkalimit të problemit.

Çfarë është depresioni?

Ne të gjithë kalojmë nëpër gjendje të mira apo jo të mira shpirtërore. Pikëllimi është reagim normal ndaj ngjarjeve dëshpëruese dhe zhgënjyese në jetë. Ne mund të ndjehemi keq për një kohë, por gradualisht ndjenjat e dhimbshme zhduken dhe ne vazhdojmë me jetën tonë si më parë. Mirëpo, në rast se këto ndjenja të pikëllimit dhe dëshpërimit nuk kalojnë, dhe madje janë intensive dhe pengojnë në punën, studimin, dhe aktivitetet tuaja tjera, atëherë jeni duke vuajtur nga depresioni.

Shenjat dhe simptomat e depresionit

Përveq gjendjes së përkohshme jo të mirë shpirtërore, dëshpërimi si pasojë e depresionit është dërrumes dhe i pamëshirshëm. Disa njerëz nuk mund t’i ikin këtij dëshpërimi dhe hidhërimi. Ka raste që disa njerëz të tjerë me depresion edhe fare nuk ndjehen të deprimuar. Për veq pikëllimit, ata ndjehen edhe pa jetë dhe të zbrazët. Në këtë gjendje apatike, këta persona nuk janë më të aftë të përjetojnë gëzim dhe lumturi. Madje edhe në aktivitetet të cilat kanë gjetë më parë kënaqësi, ata ndjehen krejt të zbrazët.

Më poshtë në tabel janë të radhitura shenjat dhe simptomet e depresionit. Simptomat mund të ndryshojnë tek personat e ndryshëm dhe mund të rriten dhe/apo pakësohen me kalimin e kohës.

Simptomat e depresionit

Humor i deprimuar

Pikëllim, i pashpresë, i dëshpëruar apo i zbrazët

Humbja e interesit apo kënaqësisë

Paaftësi të përjetojë kënaqësi/gëzim. Asgjë nuk duket të të interesojë më (përfshirë aktivitetet e dëshiruara paraprakisht dhe seksin).

Ndryshime në oreks dhe peshë

Rënje apo rritje e theksuar e peshës – ndryshim në më shumë se 5% e peshës së trupti brenda një muaji.

Ndryshime në gjumë

Insomni apo gjum i tepruar (poashtu i njohur edhe si hipersomni)

Retardim apo agjitim psikomotorik

I ‘kurdisur/programuar’, i paaftë për të qëndruar (ulur) i qetë, nën ankth, i shqetësuar apo i ngathët, të folur apo lëvizje trupore të ngadalsuara, mungesë e përgjegjësisë.

Molisje, apo humbje e energjisë

I dërrmuar fizikisht. Madje edhe detyrat e lehta janë rraskapitëse. Nuk mund të kryen punën ashtu si më parë.

Vet-zhvlerësim

Ndjenja të fuqishme të pavlefshmërisë apo fajit. Kritikë e ashpër ndaj gabimeve dhe fajit.

Probleme në koncentrim/përqëndrim

Paaftësi që të fokusohet, vështirësi në marrje të vendimeve, nuk mund të mendojë ‘drejt’, probleme me memorien, etj.

Ngacmueshmëri/iritim

I pakënaqur, lehtë i hidhëruar, dhe i frustruar nga gjëra të vogla, shpërthime zemërimi, etj.

Dhimbje dhe mundime

Depresioni mund të shkaktojë apo rëndojë shumë simptoma fizke, përfshirë dhimbjet e kokës, të shpines, diare apo kapsllëk, dhimbje abdominale, dhe mundime tjera shoqëruese.

Personat që vuajnë nga depresioni shpesh shfaqin të menduar të shtrembëruar. Çdo gjë u duket e ftohtë dhe mbajnë pikëpamje ekstreme negative për veten, situatën dhe të ardhmën e tyre. Të kurthuar nën këtë pesimizëm, ata bëhen obsesiv rreth problemeve të tyre dhe i hedhin ato përtej zgjidhjes. Me këto ndjejna të pashpresa dhe pambrojtura, ata mund edhe të fillojnë të shohin vetvrasjen si rrugën e vetme.

Mendimet mbi vdekjen dhe vetvrasjen

Mendimet vetvrasëse janë simptoma të një depresioni në shkallë të rëndë, dhe gjithnjë duhet të merren seriozisht. Nëse dikush që njihni është në rrezik për vetvrasje, apo flet rreth lëndimit të vetes, menjëherë kërkoni ndihmë profesionale për të.

Shkaqet e depresionit

Nuk ka shkak të vetëm të depresionit. Ngjarjet në jeten e hershme, predispozitat gjenetike, faktorët e mënyrës së jetesës, dhe tiparet e personalitetit, të gjithë luajnë rol në zhvillimin dhe shfaqjen e depresionit. Diçka që mund të shkaktojë depresion tek një person, mund të mos ketë efekt tek tjetri. Ndjenja e lidhjes me njerëzit tjerë në jetën e përditshme bën një dallim të madh në aftësinë tonë për të tejkaluar stresin i cili mund të shkaktojë depresionin. Personat të cilët ndjehen jo të njohur apo të pa vënë re, apo të cilët i shmangen mbështetjes apo komfortit të të tjerëve, janë në rrezik për depresion apo çrregullime depresive.

Faktorët e rrezikut të depresionit

Mungesa e mbështetjes sociale

Mbështetja sociale shërben si një faktor mbrojtës kundër depresionit. Personat të cilët janë të izoluar dhe kanë disa miq apo anëtarë të familjes të prekur nga stresi, ka shumë gjasa të preken nga depresioni.

Ngjarjet e fundit stresante në jetë

Depresioni shpesh mund të rezultojë kur njerëzit përjetojnë ngjarje stresuese të cilat dobësojnë aftësitë e tyre ballafaquese, sikurse vështirësitë në raportet familjare, miqësore, shoqërore, të karierës, etj.

Historia paraprake mbi depresionin

Në rast se keni pasur paraprakisht ndonjë formë të depresioni madhor, jeni në rrezik të madh që të keni edhe një epizod tjetër. Mundësia për të pasur një rishfaqje të depresionit rritet gjithnjë e më tepër pas çdo episodi madhor.

Historia familjare mbi depresionin

Në rast se keni një histori familjare me depresionin present, athëherë rreziku që edhe ju të keni depresion është i lartë. Rreziku tek ju është veçanërisht i lartë nëse nje anëtarë i afërt i familjes (prindi, motra apo vëllau) është me depresion.

Statusi i ulët socioekonomik

Hulumtimet tregojnë se statusi i ulët socioekonomik ka lidhshmëri me shkallën e rritjes së depresionit. Njerëzit me të hyra të vogla dhe arsimim të ulët ballafaqohen me shumë pengesa dhe stresorë të cilët dukshëm kontribuojnë në rrezikun për depresion.

Çrregullimet emocionale apo të personalitetit

Personat me çrregullime emocionale apo të personalitetit janë mjaft të ndjeshëm edhe ndaj depresionit.

Gjendje mjekësore kronike

Problemet e vazhdueshme mjekësore apo dhimbjet kronike mund të shpiejnë në depresion.

Gjinia femërore

Femrat janë dy herë më të prirura të përjetojnë depresion se sa meshkujt.

Mosha e rritur

Personat mbi moshën 65 vjeçare janë më të ndjeshëm ndaj depresionit.

Si mund të ndihmoni veten kur jeni me depresion?

Nga vet definimi, çrregullimet depresive përfshijnë ndjenjat e jondihmes dhe pashpresshmërisë, dhe të menduarit negativ që lidhet me depresionin mund t’ia vështirësojë personave të deprimuar që të marrin hapat e nevojshëm të shërimit. Personat e deprimuar mund të ndihmojnë veten në shumë mënyra, mirëpo rruga drejt shërimit të tyre është shumë më e lehtë kur e kanë edhe mbështetjen e familjarëve dhe miqve të tyre, sikurse edhe ndihmen e profesionistëve të shëndetit mendor.

Vet-Ndihma ndaj depresionit

Depresioni tek vetja apo tjetri (anëtari i familjes, miku, etj)

Gjërat dhe aktivitetet vet-ndihmëse përfshijnë ushtrimet e aerobikut, sesionet e bisedave të cilat përfshijnë interaksionin dhe kreativitetin, dhe kalimi i kohës me personat që ndiheni mirë me ta.

Shërimi i depresionit është një proces mjaft i vështirë për shkak të simptomave mjaft të rënda të tij, përfshirë këtu lodhjen/molisjen dhe ndjenjat e pashpresshmërisë. Meqensë ky sherim është i vështirë, nuk do të thotë se është i pamundur, dhe është e rëndësishme për personat e deprimuar që të bëjnë këtë dallim.

Shërimi i depresionitpërfshinë një mori hapash të rëndë që zgjasin një periudhë të gjatë, mesatarisht pesë muaj. Këta hapa duhet të përfshijnë të vendosurit e personit të deprimuar:

  • për t’u zgjuar nga shtrati

  • për të ngrënë mëngjes

  • të largojë vëmendjen nga mendimet negative, së paku tek ato neutrale

  • të ndalojë të mendojë (bluaj mendimet) rreth gjendjes së tij/saj depresive

  • të jetë me njerëzit që e bëjnë të ndihet se po kujdesen për të dhe po e mbështesin

Qartazi, nëse një person ndjehet i deprimuar sa që nuk mund të funksionojë normalisht, apo ka ndjenja dhe mendime vetvrasëse, duhet të kërkojë ndihmë profesionalë sa më shpejtë që është e mundur. Sipas Institutit Amerikan për Shëndetin Mendor (IASHM), shumica e personave me depresion nuk kërkojnë trajtim profesional, derisa pjesa më e madhe, madje edhe me depresion të rëndë, mund të ndihmohen.

Depresioni mund të bën personin të ndjeheni i dërrmuar, i pavlerë, pashpresë dhe pafuqishëm. Sipas IASHM, “Mendimet dhe ndjenjat e tilla negative i bëjnë disa persona të dorëzohen. Është e rëndësishme të njihen rrethanat aktuale. Të menduarit negativ largohet posa fillon të ketë efekt trajtimi”. Ndërkohë, ka shumë gjëra që mund të provoni të ndihmoni veten që të shmangni apo ulni zhvillimin e depresionit.

Provoni gjërat e mëposhtme dhe shikohi se cila iu përshtatet më mirë. Disa prej tyre mund të funksionojnë më mirë në kohë te ndryshme, kështuqë provoni disa çasje të ndryshme. Pastaj ju mund të jeni edhe kreativ të zhvilloni ide tjera funksionuese.

Derisa të provoni aktivitetet e sugjeruara më poshtë, lejoni veten të udhëheqeni nga udhëzimet e mëposhtme të zhvilluara nga IASHM sa i përket shërimit nga depresioni:

  • vendosni qëllime realiste në lidhje me depresionin dhe merrni një pjesë të mirë të përgjegjësisë

  • vendosni prioritetet dhe bëni çfarë dhe kur mundeni

  • prisni që gjendja juaj të përmirësohet gradualisht, e jo menjëherë. Të ndjeheni më mirë merr kohë.

  • Njerëzit rrallë mund ta marrin veten (menjëherë) nga depresioni. Por ata mund të ndihen më mirë çdo ditë e nga pak.

  • Mendimi pozitiv do të zëvendësojë mendimin negativ i cili është pjesë e depresionit dhe që do të zhduket gjat fazës së trajtimit të depresionit.

  • Lejoni tjerët të të ndihmojnë.

Gjërat që mund t’i bëni vetvetiu të shmangni apo ulni depresionin

  • Ushtrime djersitëse: aerobik, ecje e shpejtë, çiklizëm, apo vrapim – derisa të djersiteni.

  • Lëshoni muzikë që favorizoni dhe vallëzoni, vallëzoni, e vallëzoni – derisa të djersiteni.

  • Këndoni nën dush

  • Në vend se të dëgjoni radion apo bisedoni në telefon derisa vozisni, hapni dritaren e makines dhe këndoni me zë të lartë.

  • Mbani një qen apo kafshë tjetër shtëpiake.

  • Mbani një kopsht dhe mbillni bimë favorizuese – një kopsht i tillë nuk iu merr shumë vend.

  • Në rast se jeni shumë të shqetësuar, bëni një shëtitje me hapa të shpejtë dhe fokusohuni në senzacionin fizik dhe emocional të cilën e përjetoni. Qëndroni larg kokës – mos lejoni tu vijë ndonjë mendim.

  • Shikoni emisione apo filma komik.

  • Shijoni pak natyren – shetitni në ndonjë vend natyror që ju parapëlqeni.

  • Vizatoni, pikturoni apo shkruani.

  • Shmangni ushqimin i cili iu shkatërron energjinë (sheqeri, pastat/brumërat).

  • Bëni pak masazh trupit tuaj

  • Bëni një banjo të nxehtë me qirinjë dhe muzikë.

Gjërat që mund t’i bëni me personat tjerë që të shmangni apo ulni depresionin

  • Iniconi biseda me të panjohurit – psh. Në market, në ndonjë lokal, gjatë shetitjes në ndonjë vend, park.

  • Bëhuni ‘motra e madhe’ apo ‘vëllau i madh’ i ndonjë fëmije të vetëm.

  • Hani drekë/darkë me miq.

  • Planifikoni për çdo javë së paku tri ndeja/takime me miqtë apo të njohurit tuaj.

  • Shkoni në ndonjë kurs aktrimi, këndimi, vallëzimi – madje edhe nësenuk keni talent fare.

  • Shmanguni personave të cilët iu bëjnë të ndiheni keq.

  • Përmirësoni lidhjet tuaja intime.

Gjërat me të cilat mund të përmirësoni mjedisin tuaj për të shmangur apo ulur depresionin

  • Merruni me rritjen e luleve, apo pajisni shtëpinë apo zyren tuaj me bimë.

  • Pastrojeni dhomën/zyrën tuaj (psh. filloni së pari me një raft, tavolinë apo një qoshe të dhomës).

  • Lani rrobat tuaja (me dorë)

  • Dekoroni muret e dhomës apo shtëpisë me ndonjë ngjyrë që ju bën të ndiheni mirë.

  • Provoni lloje të ndryshmë të muzikës në shtëpi që ju bën të ndiheni më mirë.

  • Provoni aromaterapinë – përdorni qirinjë të ndryshm aromatik, aroma apo vajra të ndryshme. Zgjedhni aromat që iu kujtojnë një vend ose kohë të mirë, ose që janë të njohura për kualitet të mirë.

  • Lëvizni mobiliet në dhomën apo shtëpinë tuaj në atë mënyrë që japin një pamje të një ambienti më ndryshe.

  • Ndryshoni ndriçimin në shtëpi apo dhomën tuaj të preferuar – për shembull, duke hapur perdet, apo duke vendosur poçe me ngjyra të ndryshme preferuese.

Udhëzime për jetesë lehtësuese me një person të deprimuar

Personat e deprimuar nuk sillen në atë mënyrë qëllimisht. Ata nuk e kanë shkaktuar problemin dhe nuk mund të dalin lehtë nga ai. Ata nuk provojnë t’u bëjnë diçka apo ti dëmtojnë personat e dashur apo familjarët, mirëpo edhe nuk është lehtë të jetosh me ta.

Ka shumë gjëra që mund të bëni për të ndihmuar anëtarin e familjes apo mikun tuaj të deprimuar, dhe poashtu ka shumë gjëra që mund të përkujdeseni për veten gjatë këtij procesi. Që të mbani veten tuaj mentalisht të shëndetshëm nuk është gjë egoiste. Është thelbësore për ju dhe sigurinë tuaj që të vazhdoni të jeni ndihmues për personat e dashur. Më poshtë janë disa gjëra/udhëzime për t`i mbijetuar situatës.

Gjërat që mund t’i bëni për të ndihmuar një personi të deprimuar

  • Mësoni për vështirësitë/çrregullimet kështu që do të jeni më mirë të informuar se çfarë po ndodhë.

  • Provoni të jeni mbështetës, i dashur dhe empatik.

  • Ofroni mirësi/ëmbëlsi dhe vëmendje, edhe nëse nuk u kthehet.

  • Mbani kontaktin e vazhdueshëm me personin e deprimuar, kështu që ia bëni me dije atij/asaj se po kujdeseni për të, edhe në rast se ai/ajo nuk u përgjigjet ftesës/thirrjeve tuaja.

  • Mos jeni armiqësor/i ashpër apo sarkastik kur personi i deprimuar bën përpjekje të pakta për t’u përgjigjur. Pranoni përpjekjet e tyre si më të mirat që ata duhet të ofrojnë për momentin.

  • Ndihmoje në punët e përditshme.

  • Mos i bëni premtime të cilat nuk mund t’i mbani.

  • Mos e merr përgjegjësinë për gjërat që personi i deprimuar mund t’i përballojë, sepse kjo mund t’ia shkatërrojë më tutje vet-besimin.

  • Fokusohu në aspektet pozitive të personit të deprimuar dhe marrëdhënies së tij.

  • Dëgjoje pa pasur gjykime.

  • Mos e nxit në gjërat që nuk janë të favorshme për shëndetin e tij mental dhe fizik (mos e nervozoni, hidhëroni, mos e bëni të ndjehet i pikëlluar, nën faj, etj).

  • Mos e braktisni në rast se keni mundësi të gjeni rrugët që ta ndihmoni pa i shkaktuar probleme shëndetit tënd.

  • Kujtojani atij/asaj se kjo është vetëm një sëmundje, dhe ai/ajo (personi i deprimuar) nuk është fajtor që po ndihet keq.

  • Mos gënjeni apo kërkoni falje për sjelljen e tij – kjo vetëm mund ta vonojë marrjen e trajtimit adekuat.

  • Insistoni që personi i deprimuar të bëjë një testim të kompletuar mjekësor që të përjashtohet ndonjë shkak organik i depresionit (sikurse çrregullimi i tiroides apo imbalanca endokrine).

  • Inkurajoni personin e deprimuar që të kërkojë ndihmë profesionale – ‘për hatër të të dyve’.

  • Shoqërojeni atë në takimet me mjekun si mënyrë e lehtësimit të marrjes së ndihmës mjekësore. Mbani shënime nëse koncentrimi/përqëndrimi dhe memoria e tij ndikohen nga depresioni.

  • Jeni të durueshëm – trajtimi i depresionit merrë kohë të gjatë.

  • Atëherë kur ai/ajo të jetë në nivel të ulët të depresionit, provoni të kuptoheni me të që të gjeni mënyrën se si mund ta ndihmoni kur ai/ajo gjendet në depresion (në shkallë më të rëndë).

  • Merrni seriozisht komentet e tij/saj rreth vetvrasjes dhe nëse është e nevojsheme kërkoni ndihmë emergjente.

  • Vazhdoni ta siguroni atë se gjërat do të përmirësohen me kalimin e kohës dhe me marrjen e ndihmës adekuate.

Gjërat që mund të bëni për të ndihmuar fëmijët e një personi të deprimuar

  • Siguroni fëmijët se ata nuk janë shkaktarë të depresionit të prindit të tyre.

  • Ofroju fëmijëve më shumë vëmendje dhe ngrohtësi pasiqë kjo u mungon nga prindi i deprimuar.

  • Inkurajoni fëmijët të kenë aktivitete me anëtarët tjerë të familjes dhe shokët, kështu që gjendja e tyre emocionale nuk fokusohet vetëm tek gjendja depresive e prindit të tyre.

  • Kërkoni këshillim familjar që të ndihmoni të gjithë personat e asaj familje që ta kuptojnë dhe mbështesin njëri tjetrin.

Gjërat që mund t’i bëni të ndihmoni veten tuaj nëse personi juaj i dashur (partneri) është i deprimuar

  • Mos i merrni veprimet e tij/saj si personale (me zemër) – ato nuk u janë drejtuar juve, edhe pse iu duket se janë për ju.

  • Provoni të mos ndiheni fajtorë. Ju nuk e keni shkaktuar depresionin e tij/saj dhe ju nuk mund ta shëroni nëse ndjeheni fajtor.

  • Mos provoni ta ‘çlironi’ dhe ‘shpëtoni’ atë.

  • Jeni në dijeni se ndjenjat tuaja të fajit, frustrimit, zemërimit dhe lodhjes janë plotësisht normale dhe të kuptueshme.

  • Shfaqni ndjenjat tuaja pa e fajësuar apo turpëruar atë.

  • Mos e shihni si refuzuese jodisponimin seksual të partnerit, edhe pse duket keq, nuk është reflektim mbi ju.

  • Gjeni mënyra tjera që të shprehni ndjenjat e dashurisë kur kontakti seksual është i limituar apo nuk ekziston për momentin.

  • Mos kërkoni intimitet seksual jashtë lidhjes, përndryshe rrezikoni të shkatërroni mundësinë e forcimit të marrëdhënies/lidhjes kur të përmirësohet gjendja e partnerit tuaj.

  • Çoni një stil jetese të shëndetshme – pushoni mjaft, hani ushqim mirë të balancuar, bëni ushtrime të rregullta dhe mbani lidhjet shoqërore/miqësore.

  • Bisedoni rregullisht me dikë që iu dëgjon pa iu dhënë këshilla derisa t’i kërkoni vet. Ky person mund të jetënjë mik-e që i besoni, apo terapist.

  • Ndani përgjegjësitë e kujdesjes me anëtarët tjerë të familjes.

  • Jepni vetes kohë vetëm apo me miqtë që të socializoheni dhe argëtoheni.

  • Identifikoji nevojat dhe kufijtë tuaj dhe shprehi ato qartë.

  • Mbani mend se depresioni është i trajtueshëm, dhe atë, me kalimin e kohës dhe marrjen e ndihmës, personi i dashur do të përmirësohet.

Me fjalë të tjera, që t’ia dilni të jetoni me një person të deprimuar ju nuk duhet të shkatërroni veten nga vështirësitë e ndihmës ndaj tij. Mbrone edhe veten tuaj. Këtë mos e merrni si një akt të egoizmit, posaçërisht iu ndihmon të vazhdoni ta doni dhe të përkujdeseni për të.

Depresioni tek femrat

Shkaqet, simptomat dhe trajtimi

 

Interesting
positive votes: 25  |  negative votes: 0

Write comment:

shume bloge i qelluar te lumte dhe ta kam xhan shumeeeeeeeeeeeeeee
#13, 27.10.2012 - 21:18
bucabuca (50)
caktoma nje termin,044 120 710
#12, 27.10.2012 - 20:36
bucabuca (50)
Prishtinalike,a mundesh me na sheru nga depresioni.............mmmm
#11, 27.10.2012 - 20:34
teu (26)
hmmmmmmmmmmmm me vjen mir qe ka top al ksii njerz qe shkruajn edhe per shendetin e njeriut sepse ne bloge vazhdimisht fitet per dashuri etj etj por me gezoj faktii shum qe lexova per nje tem si kjo...ka gjera ne jet qe na bejn te ndihemi te humbur por jeta eshte e bukur edhe ja vlen me jetu qdo sekond te saj te lumt prishtinalike *ANGEL*
#10, 19.10.2012 - 16:11
nike (26)
uhhhh mke kput te lexu hehe po shum ke
#9, 18.10.2012 - 00:15
bukur hallall
#8, 16.10.2012 - 18:43
flm shume
16.10.2012 - 20:42
bakii (28)
hallall se shum pyetje e pergjigje qe duhet ti dim paska pasur ne ket tem, kujdes njerz nga depresioni
#7, 16.10.2012 - 18:34
po shume eshte i rrezikshem eshte
16.10.2012 - 20:42
dreqi (36)
#6, 10.10.2012 - 03:19
flm
10.10.2012 - 13:27
#5, 09.10.2012 - 14:49
lenciinter (21)
brravo
#4, 09.10.2012 - 11:39
flm shume
09.10.2012 - 13:25
1  2  [»] 

Blogs: tags
no tags
Entries archive
2012
October (3)

© 2014 Top.al - all rights reserved.